Najdawniejszy, sięgający XIII w., wizerunek Litwinów w polskiej świadomości był zdecydowanie negatywny. Pojawił się w wyniku licznych litewskich napaści na polskie ziemie. Pamięć o grozie najazdów istniała jeszcze w XVIII w., o czym świadczy odnotowane wówczas powiedzenie „napaść litewska”, oznaczające niespodziewany i zdradliwy atak. W nielicznych zachowanych przekazach ze średniowiecza Litwini przedstawiani są jako półdzicy, chciwi i okrutni poganie. W późniejszych latach, już po chrzcie Litwy i unii krewskiej, pojawił się dosyć bałamutny opis Jana Długosza. Piętnastowieczny dziejopis co prawda przypisał Litwinom rzymskie pochodzenie, ale nie omieszkał podkreślić ich dzikości, skrajnego ubóstwa i prymitywizmu. Wyeksponował również rzekome charakterystyczne cechy litewskiej religijności, przesiąkniętej pogańskimi zabobonami. Zgodnie z Długoszową wizją, jeszcze wiele lat po przyjęciu chrześcijaństwa Litwini czcili święte gaje, prastare dęby i węże. Obraz zawarty w dziele Długosza odzwierciedlał ówczesne dosyć luźne wyobrażenia. W rzeczywistości potoczna wiedza o Litwinach przez wieki pozostawała minimalna. Świadectwo krakowskiego kanonika wywarło natomiast określony wpływ na potomnych